Een moment van licht

Het was een geluk zonder voorwaarden. Een diepe vrede waarin geen angst, pijn of bezorgdheid bestond. Nooit eerder had ik zoiets gevoeld. En nooit daarna heb ik dat gevoel volledig kunnen terugvinden. Uiteindelijk voelde ik hoe ik heel zacht naar mijn lichaam terugkeerde. Alsof een lichte pluim langzaam neerdaalde en opnieuw haar plaats vond. Toen werd ik wakker. Ik huilde. Niet uit verdriet. Ik huilde omdat de ervaring zo intens en zo werkelijk had aangevoeld.

Een deel van mij wilde dat gevoel van vrede niet verliezen. Een ander deel begreep dat ik terug was in mijn gewone leven, met alle zorgen die mij daar wachtten. Was het een droom? Was het een ervaring tussen slapen en waken? Was het mijn bewustzijn dat onder de druk van die moeilijke periode een andere werkelijkheid schiep? Of raakte ik voor een ogenblik aan iets wat wij nog niet volledig kunnen begrijpen?

Alles wat wij doen, brengt iets in beweging. Soms zien wij het gevolg onmiddellijk. Soms pas jaren later. En heel vaak zullen wij nooit volledig weten hoe ver de invloed van één woord of één daad heeft gereikt. Door de jaren heen ben ik dat de wet van oorzaak en gevolg gaan noemen. Niet als een eenvoudig rekensysteem waarin ieder goed mens automatisch geluk ontvangt en ieder slecht mens onmiddellijk wordt gestraft.

Zo werkt het leven niet. Ik heb goede mensen zien lijden. Ik heb eerlijke ondernemingen zien verdwijnen. Ik heb meegemaakt dat inzet en liefde niet voldoende waren om een verlies te voorkomen. Geen mens is zelf schuldig aan ieder verdriet dat hem overkomt. Een slachtoffer mag nooit verantwoordelijk worden gemaakt voor het onrecht dat een ander hem heeft aangedaan. Oorzaak en gevolg betekent voor mij iets anders. Het betekent dat wij verantwoordelijkheid dragen voor wat wij zelf in de wereld brengen.

Nu ik de laatste bladzijde bereik, keer ik in gedachten terug naar de mensen met wie dit verhaal begon. Mijn ouders, die hun vertrouwde wereld achterlieten. Dorina, met wie ik een leven heb gedeeld. Marco en Michael, die mij het voorrecht gaven vader te zijn. Mijn kleinkinderen, mijn familie en de vrienden die onderweg naast mij bleven staan. Ik heb geen antwoord gevonden op iedere vraag over leven en dood. Wel weet ik hoeveel een mens voor een ander kan betekenen. Liefde hoeft niet alles te verklaren om ons te dragen. Soms is zij een hand op een schouder, een herinnering die wij samen bewaren of de moed om na een moeilijke dag opnieuw iemand nabij te zijn. Marco, jouw plaats in mijn hart blijft. Verder leven betekent niet dat ik je achterlaat. Het betekent dat ik wat wij deelden meedraag in de zorg voor wie er nog zijn. Ook Michael en mijn kleinkinderen hebben hun eigen, onvervangbare plaats in die liefde. Aan jou die dit boek hebt gelezen, wil ik daarom vooral dit meegeven: wacht niet te lang om te zeggen dat je van iemand houdt. Luister, zoek elkaar op en geef de herinneringen door die anders verloren gaan. Als deze bladzijden een gesprek openen, iemand troost bieden of een klein gebaar van liefde in beweging brengen, dan leeft hun betekenis verder.